Jak szukać przodków w internecie: poradnik krok po kroku

W pierwszym wpisie wymieniliśmy źródła, od których warto zacząć. Ten pokazuje, jak korzystać z nich po kolei: od domowej szuflady do skanu aktu sprzed stu lat. Większość kroków zrobisz w internecie.

Krok 1: zbierz to, co masz w domu

Archiwiści radzą zacząć od własnego archiwum domowego. Przydają się akty urodzenia, chrztu i ślubu, świadectwa szkolne, legitymacje, dokumenty z wojska i z pracy, akty własności, wycinki z gazet, na przykład nekrologi, a także pamiętniki i modlitewniki z dedykacjami. Zebrane dane warto od razu uporządkować, na przykład w drzewie genealogicznym, i sprawdzić w rozmowach ze starszymi krewnymi.

Magdalena Masłowska z Archiwum Państwowego w Warszawie mówiła w 2020 roku, że niemal każdy, kto zaczyna szukać korzeni, mówi: przecież ja nic nie wiem. Na początek wystarczy imię pradziadka i nazwa wsi albo parafii.

Krok 2: ustal parafię, gminę i powiat

Nazwy miejscowości mogą się powtarzać, dlatego trzeba ustalić, do jakiej parafii, gminy i powiatu należała wieś przodków. Granice państw, urzędów i parafii zmieniały się wiele razy, więc warto poznać historię regionu. Ma to znaczenie praktyczne: archiwa przechowują dokumenty według tego, gdzie i kto je wytworzył. Kiedy wiesz, kto i gdzie spisał akt, łatwiej ustalisz, gdzie leży dziś.

Krok 3: przeszukaj indeksy w Genetece

Geneteka to baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego z indeksami ksiąg parafialnych. Wynik wyszukiwania pokazuje rok i numer aktu, imię i nazwisko, imiona obojga rodziców, nazwisko matki, parafię i miejscowość. Rok, parafia i numer aktu wystarczą, żeby potem odnaleźć sam akt.

Szukaj kilku wersji nazwiska, także dawnych form kobiecych z -owa i -ówna, o których piszemy we wpisie o końcówkach nazwisk. Imiona rodziców pomagają odróżnić dwie osoby o tym samym imieniu i nazwisku.

Krok 4: obejrzyj skan aktu

Szukajwarchiwach.gov.pl to portal Archiwów Państwowych prowadzony przez Narodowe Archiwum Cyfrowe. Można tam bezpłatnie przeglądać skany ksiąg metrykalnych i akt stanu cywilnego. Szukaj akt parafii albo urzędu stanu cywilnego z miejscowości przodków w archiwum właściwym dla tego terenu i otwórz księgę z roku, który podał indeks.

Nie każdy akt przeczytasz od razu. Większość dokumentów, z którymi ma do czynienia genealog, to rękopisy. W Królestwie Polskim od 1 stycznia 1868 roku księgi stanu cywilnego katolików prowadzono po rosyjsku i po polsku, a innych wyznań tylko po rosyjsku. Zdarzają się też wpisy po łacinie.

Krok 5: młodsze akty są w urzędzie stanu cywilnego

Nie każdy akt jest już w archiwum. Według ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego z 2014 roku urząd stanu cywilnego przechowuje akty urodzenia przez 100 lat, a akty małżeństwa i zgonu przez 80 lat, licząc od końca roku, w którym je sporządzono. Dopiero potem, w ciągu dwóch lat, przekazuje je do archiwum państwowego. Akt urodzenia dziadka z lat 30. XX wieku będzie więc zwykle jeszcze w urzędzie.

Odpis aktu z urzędu dostaje między innymi osoba, której akt dotyczy, jej małżonek, wstępni, zstępni i rodzeństwo, a także osoba, która wykaże interes prawny. Wnuk i prawnuk są zstępnymi, więc mogą poprosić o odpis aktu dziadka albo pradziadka.

Krok 6: gdy indeksu nie ma, napisz do archiwum

Nie każda księga ma indeks i nie każda ma skan. Wtedy można skierować zapytanie do konkretnego archiwum w sprawie poszukiwanych dokumentów. Masłowska mówiła, że w archiwach państwowych są konsultanci gotowi w tym pomóc. Księgi i akta przechowują też parafie i archiwa kościelne.

Gdzie pomoże Name Atlas

Name Atlas nie szuka przodków. Pokazuje fakty o nazwisku: ile osób nosi je dziś według rejestru PESEL, jak jest rzadkie i w których województwach występuje najczęściej. Nie mówi, skąd pochodzą Twoi przodkowie, bo do tego potrzebne są akta. Sprawdź swoje nazwisko.